خانه / مبانی علوم انسانی اسلامی / اصل اول تحول علوم انسانی استفاده از انباشت علمی است

اصل اول تحول علوم انسانی استفاده از انباشت علمی است

دکتر محمدمهدی مجاهدی مؤخر استادیار گروه اقتصاد بازرگانی دانشگاه علامه طباطبایی: در جهانی که علوم انسانی به‌عنوان ماحصل عقل و تفکر بشری در کشاکش ابطال‌گرایی و اثبات‌گرایی مبتنی بر عقل تجربی است، برخی مفاهیم غیرتجربی با منشأ مذهب و دین در استوانه تفکر علوم انسانی امری نکوهیده و غیرعلمی دانسته می‌شود.

گذار از رویکرد مشاهده به استدلال ریاضی و سپس عقلی فلسفی منبعث از اندیشه فلسفه اسلامی- شیعی به‌ ویژه در علوم اجتماعی و به ‌طور خاص علم اقتصاد، می‌تواند به کشف برخی قواعد جهان‌شمول دین در متن جامعه بیانجامد.

زمینه‌های ورود به عقل در حیطه علم اقتصاد آنچه مبنای تحلیل و مقایسه اقتصاد سرمایه‌داری و اقتصاد اسلامی شده است بیشتر بر ابزار مشاهده ناشی از تأیید و یا رد آزمون‌های آماری و نرم‌افزارهای اقتصادسنجی است. چنانچه این حیطه بخواهد مبنای گفتمان عقلی و نظری باشد صرفا روش تکنیک آماری و اقتصاد سنجی، ابزار قابل اتکایی نخواهد بود. بدتر آنکه بخواهیم مبانی فقهی اقتصاد اسلامی را بر پایه آزمون‌های آماری قابل ‌مشاهده برای تأیید یا رد یک گفتمان نظری به کار گیریم.

وی گفت: دلالت اول تخصیص بهینه بین زمانی است، همین نگاه در اندیشه فلسفه اسلامی به شیوه استدلالی و عقلی بیان می‌شود. از این منظر فاعل حرکت برای ایجاد حرکت یا رشد اقتصادی نمی‌تواند سکون داشته باشد. محرک باید خود متحرک باشد. چرا که اولاً اگر سکون در مقابل حرکت یک نقصان تلقی شود، علت از معلول نمی‌تواند ضعیف‌تر باشد. قدرت فاعل بر معلول قوی‌تر است پس اگر حرکت تدریجی را موضوع برتری و مزیت برای شخصیت معلول قرار دهیم باید فاعل حرکت سکون نداشته باشد.

دوم این ‌که چنانچه فاعل حرکت، ساکن باشد در جز جزء حرکت تدریجی ماده دخالت نداشته و تمام اجرای حرکت نسبت به فاعل علی السویه خواهد بود. در عدم حضور فاعل معلول می‌تواند از بین برود. در نتیجه برای این‌که محرکی خارج از ذات متحرک داشته باشیم فاعل و محرکِ حرکت باید خود امر تدریجی در طول زمان باشد و به ‌بیان ‌دیگر خود متحرک باشد.

استادیار گروه اقتصاد بازرگانی دانشگاه علامه طباطبایی عنوان کرد: نقطه اختلاف نگاه کلاسیکی اقتصاد رشد با نگاه اسلامی به مقوله جمعیت در این مسئله نهفته است که اقتصاد کلاسیکی عامل انسانی ابزار تولید و مزدبگیر است که ارزش تولیدی حاصل از خلاقیت و فعالیت خود را به صاحب سرمایه ارائه و پاداش دستمزد می‌گیرد. در نگاه اسلامی توجه به عامل انسان به دلیل تنها عاملی است که امکان خروج قوه به فعل را هم در خود و هم در کنترل جهان پیرامون دارد. پاداش عامل انسانی بر اساس تولید و نه صرفاً ابزار تولید تعیین می‌شود.

وی در مورد دلالت دوم که اثر ربای قرضی (پول و کالا) بر تخصیص بهینه اقتصاد است، گفت: از سوی دیگر شرط بهینگی در شرایط ورود پول به تابع مطلوبیت ایجاب می‌کند که جامعه از پول به‌ گونه‌ای اشباع شود که نرخ بهره پولی در جامعه صفر شود. به‌بیان‌دیگر اقتصاد سرمایه‌داری، مقدار بهینه پول درجایی است که بهره پولی در این اقتصاد صفر باشد. از منظر اقتصاد اسلامی صفر هم یک عدد است و اقتصاد ربوی را می‌تواند تائید کند. مکانیسم اقتصاد بدون ربا حتی صفر را هم به رسمیت نمی‌شناسد. دلیل عقلی برای آن موهوم بودن ذات بهره به‌عنوان یک عامل حرکتی و عدم قوه برای فعلیت وجودی است.

دلالت سوم «کنز پول و کاهش رشد اقتصادی» است. کنز و نگهداری پول به‌عنوان سهمی از کل ثروت جامعه، چنانچه بازده پولی از بازده سرمایه فیزیکی به‌ کار رفته در تولید بیشتر باشد، اقتصاد از تعادل رشد تضمین ‌شده که برابر رشد طبیعی اقتصاد است دور خواهد شد.

دلالت چهارم همان الگوی قرض دهی و تأمین مالی اسلامی است. اصلی‌ترین ویژگی قرض‌الحسنه در انتزاع وجه قرضی از قرض دهنده به قرض گیرنده است.

کشف قواعد علمی معطوف به اقتصاد کلاسیکی با اهداف و پارادایم‌های متفاوت فکری در برخی زمینه‌ها، ممکن است با قواعد سرمشق اسلامی اشتراک داشته باشد. این اشتراک در اندیشه فکری ضمن این ‌که می‌تواند نقطه آغازین گفت و گو تلقی شود، می‌تواند شامل دلایل متعدد و پاسخ یکسان به جنبه‌های مختلف از یک سؤال یا مسئله تحقیقی باشد.

اصل اولیه برای تحول و ارتقای علوم انسانی اسلامی استفاده مناسب از انباشت علمی در حوزه‌های مرتبط است. تفکر و گفتمان میان اندیشه‌های رقیب و متعارض در اقتصاد، پای گذاردن بر نقاط مشترکی است که مکاتب فکری با تنوع مبانی فکری به نتیجه یکسان دست یازیده‌اند.

مجاهدی موخر  در پایان بیان کرد: عقل استدلالی در اندیشه اقتصاد هنجاری در ابتدا صرفاً می‌تواند به حسن و قبح کشف خود مباهات داشته باشد و در قدم بعدی، اجرایی کردن دستور و حکم الهی در قالب و نهادسازی و سیاست اقتصادی به هنگام اجرای درست آن حاصل خواهد شد.

منبع:خبرگزاری مهر

لینک کوتاه خبر: http://meftaah.com/news/052048