خانه / دروس خارج / استاد محمد‌حسین ملک‌زاده /

آیت الله ملک زاده/ فقه فضای مجازی، جلسه چهارم؛

بیت کوین می‌تواند ثمن و مثمن واقع شود؟

آیت الله ملک زاده/ فقه فضای مجازی، جلسه چهارم؛

بیت کوین می‌تواند ثمن و مثمن واقع شود؟

آیا رمز ارز و بیت کوین حق اختصاص و مالکیت است؟ بله چنین خصوصیتی دارد. درباره مملوکیت بعداً بحث می کنیم ولی درباره حق اختصاص بیت کوین شکی نیست. فناوری بلک چین در بیت کوین این ویژگی را دارد چون کسی نمی تواند در حق اختصاصی شما ورود کند.

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری – تحلیلی مفتاح، آیت الله محمدحسین ملک زاده، استاد درس خارج حوزه علمیه قم در درس خارج فقه فضای مجازی که از سوی دبیرخانه مفتاح برگزار شد، به تشریح رمز ارزها پرداخت که متن آن بدین شرح است؛

بحث نخست درباره رمز ارزها این است که ما آن ها را به عنوان پول بررسی کنیم و مباحث فقهی آن را به عنوان این که پول است بیان کنیم. ما نیز گفتیم مسأله پول یک امر عرفی و عقلایی است. به همین دلیل حداقل ما متوجه نمی شویم منظور از پول اسلامی چیست. پول یک امر کاملاً عرفی است. البته صحبت بنده نافی این نیست که فردی بگوید اسکناس ها خوب نبوده و بهتر است دوباره پول طلا احیاء شود. فعلا کاری به این بحث ها نداریم.

پول پدیده عرفی است به همین دلیل دیدگاه شرعیه در نصوص ما نسبت به آن وجود ندارد. البته شاید فردی بگوید پول تغییر کرد، ایرادی ندارد تغییر کرده باشد. هر آن چه عرف به آن پول بگوید پول است. به همین دلیل اگر ملاک های عرفی که درباره پول وجود دارد به رمز ارزها نیز صدق کند، آن(رمزارزها) پول است.

بحث بعدی ما این است که رمز ارزها به اصطلاح فقهی ما متمول به حساب می آید یا خیر؟ یعنی مالیت داشته باشد و به ملکیت نیز درآید. برخی معتقدند رمز ارزها و ارز رمزها اگر مال و دارایی باشند از قبیل دارایی معنوی هستند. درباره دارایی یا حقوق معنوی نیز دو صورت می توان بحث کرد؛ نخست، بگوییم عقلای عالم قائل به حقوق معنوی هستند بنابراین مورد پذیرش است. در حالی که درست است مورد تأیید عقلای عالم است ولی مشروعیت ندارد چون باید نظر عقلای عالم به امضاء شارع برسد تا حجیت داشته باشد. امضاء شارع نیز حداقل بتوان از تقریر متوجه شد. ولی آیا در زمان معصوم(ع) حقوق معنوی وجود داشت؟ خیر چنین چیزی نبود. این راه عادی رسیدن به این موضوع بود و وقتی نمی توان از راه عادی برسیم باید از راه فوق العاده استفاده کنیم.

راه فوق العاده چیست؟ حکومت اسلامی و حکم حکومی است. یعنی حاکم اسلامی بنابر مصلحت – دفع مفسده یا جلب مصلحت – امت اسلامی حقوق معنوی را بپذیرد و درباره آن احکامی صادر کند. ولی آیا ولی فقیه می تواند حق تازه ای به عنوان حق معنوی ایجاد کند؟ خیر نمی تواند. ولی فقیه می تواند یک سری احکام و قوانینی بر حقوق معنوی مترتب می شود را جعل کرده و به عنوان حکم حکومی انشاء کند ولی نمی تواند حق تازه ای به اسلام اضافه کند.

درباره رمز ارزها و بیت کوین ممکن است به این نتیجه برسیم که از طرق عادی فقهی شرعی نمی توانیم به عنوان یک دارایی و متمول بپذیریم ولکن می توان در یک شرایط خاص و براساس قیود متعلق حکم حاکم اسلامی و ولی فقیه قرار گرفته و از آن بتوان استفاده کرد. برای نمونه کارشناسان بگویند برای دور زدن تحریم ها باید بیت کوین را پذیرفت. یا ولی فقیه بگوید بر فرض بخواهیم تحریم ها را به وسیله بیت کوین دور بزنیم نیازی نیست همه مردم درگیر آن شوند بلکه کافی است دستگاه های امنیتی و یا اقتصادی به این موضوع بپردازند و… .

چرا متمّول بودن یا نبودن رمز ارز و یا بیت کوین برای ما اهمیت دارد؟ چون اگر بخواهد یکی از عوضین(ثمن و مثمن) باشد باید متمول باشد. یعنی مالیت و ملکیت داشته باشد. نسبت مال و ملک نیز عموم و خصوص من وجه است. این که چیزی مالیت نداشته باشد می تواند به دو مطلب استناد داشته باشد. نخست، بخاطر خست است مانند مگس که بی ارزش است. دوم، به خاطر قلت است، مانند یک دانه گندم که کم است. ملکیت نیز یعنی چیزی که برای فرد باشد هر چند ارزش چندانی نداشته باشد. نتیجه بحث این که اگر رمز ارزها یا بیت کوین بخواهد ثمن یا مثمن واقع شود باید مالیت و ملکیت داشته باشد. چون متمول می خواهیم. درباره رمز ارزها و بیت کوین نیز باید مال مملوک را بتوان اثبات کنیم.

به چه چیزی مال می گوییم؟ حق این است که مال نیز مانند پول یک عنوان عرفی است. باید دید عرف به چه چیزی مال می گوید؟ البته می دانیم مال از عناوین و مفاهیم عرفیه ای است که ممکن است شریعت مقدسه برای آن احکامی جعل کرده و با جعل احکام، حدود و ثغوری قرار داده و احیاناً مالیت مورد خاصی را از آن گرفته باشد مانند خمر. خمر در دنیا مال است، ولی شریعت مقدسه آن را حرام اعلام می کند. با این کار هر نوع تصرفی از جمله بیع خمر را حرام اعلام می کند به همین دلیل در جامعه اسلامی مالیت خود را از دست می دهد. این موارد استثنایی است. به جز موارد استثنایی شناخت مال دایر مدار عرف است.

عرف درباره مال چه می گوید؟ عرف می گوید هر چیزی که منفعت مقصوده عند العقلا داشته باشد، مال است. از نظر اسلامی بخواهیم بگوییم مال در حقیقت منفعت محلله مقصوده عند العقلا است. پس از آن که حیازت شد ملک هم می شود. البته ملکیت تنها از راه حیازت نیست بلکه از راه تولید، بیع و… نیز رخ می دهد. حتی می توانیم ملکیت را مقداری توسعه داده و لااقل حق اختصاص را نیز مطرح کنیم.

آیا رمز ارز و بیت کوین حق اختصاص و مالکیت است؟ بله چنین خصوصیتی دارد. درباره مملوکیت بعداً بحث می کنیم ولی درباره حق اختصاص بیت کوین شکی نیست. فناوری بلک چین در بیت کوین این ویژگی را دارد چون کسی نمی تواند در حق اختصاصی شما ورود کند.

در مالیت رمز ارزها چه کنیم؟ گفتیم مالیت زمانی محقق می شود که فرد در قبال چیزی مال پرداخت کنند هر چند دانه یک گندم باشد. می توانیم رمز ارزها و بیت کوین را مال بدانیم؟ آیا از نظر مردم می تواند ثمن و مثمن واقع شود؟ بله می تواند. حداقل در محدوده خاصی این گونه است. یعنی با آن خرید و فروش می شود. وقتی این گونه شد می توانیم بگوییم رمز ارزها مال است و حتی اگر نتوانیم بگویم ملک است لااقل حق اختصاص وجود دارد. لذا بیت کوین از باب شروط عوضین شرط اولیه و بسیار مهم این که بتواند ثمن یا مثمن واقع شود را دارد.

نکته دیگر این که برخی می گویند رمز ارزها و بیت کوین خارجی وجود ندارد در حالی که یکی از شروط عوضین این است که قدرت بر تسلیم آن وجود داشته باشد. آیا می توانیم تحویل بدهیم یا خیر؟ اساساً نکته همین است که وقتی به این موضوع می خواهیم بپردازیم باید فضای مجازی را به رسمیت بشناسیم؛ فضای مجازی یا در عرض فضای حقیقی یا در امتداد فضای حقیقی است. چه کسی می گوید وقتی مطلبی در کامپیوتر نوشته می شود از فضای حقیقی خارج می شود؟ مگر مطلبی که در کاغذ نوشته می شود از فضای حقیقی خارج می شود؟ همچنین نسبت به رمز ارزها و بیت کوین در ظرف و فضا خود قدرت بر تسلیم وجود دارد. بیت کوین مانند انتقال یک اعتبار است. لذا می توانیم بگوییم قدرت بر تسلیم نسبت به بیت کوین وجود دارد و مانعی درباره آن نیست.

نکته: البته درباره محلله بودن یا نبودن رمز ارزها هنوز جای بحث وجود دارد و اگر محلله نباشد از مالیت نیز می افتد. ولی فعلاً بر فرض این که دلیلی بر منع آن نداریم، بحث می کنیم. بنابراین رمز ارزها می تواند ثمن و مثمن واقع شود.

انتهای پیام/

لینک کوتاه خبر: http://meftaah.com/news/۱۴8963

دیدگاهتان را ثبت کنید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شدعلامتدارها لازمند

*

*

<script>