خانه / اخبار /

حجت‌الاسلام والمسلمین بستان:

عفاف موضوعی اخلاقی و فقهی است/ فقه عفاف باب مستقلی شود

حجت‌الاسلام والمسلمین بستان:

عفاف موضوعی اخلاقی و فقهی است/ فقه عفاف باب مستقلی شود

عضو هیئت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه در نشست علمی «فقه عفاف؛ حلقه‌ای مفقوده در تبویب فقه»با بیان اینکه برخی عفاف را اخلاقی و نه فقهی مطرح می‌کنند افزود: بنده معتقدم که این مسئله دو جنبه دارد زیرا اخلاقیات، صرفا امری درونی نیست بلکه بروز بیرونی و رفتاری هم دارد و مراد ما از فقه عفاف، بروز جنبه بیرونی است همان طور که در واژه «یستعففن» در قرآن آمده است.

به گزارش پایگاه خبری – تحلیلی مفتاح؛ حجت‌الاسلام والمسلمین حسین بستان، عضو هیئت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه امروز ۱۹ دی ماه در نشست علمی «فقه عفاف؛ حلقه‌ای مفقوده در تبویب فقه» در مرکز تخصصی تفسیر حوزه علمیه قم با بیان اینکه عفاف قابلیت تبدیل به باب فقهی را دارد گفت: تبویب فقه در روندی تاریخی براساس نیازها و میزان منابع و داده‌های آیات و روایات و نهایتا چارچوب فقها و قدما شکل گرفته است.

وی با بیان اینکه برخی مباحث مانند ولایت فقیه و حکومت اسلامی باب مستقلی در آثار فقهی قدما نداشته و اگر کسی بخواهد مسئله‌ای دنبال کند باید چندین منبع را زیر و رو میکرد تا نکاتی به دست آورد تصریح کرد: برخی ابواب مانند زکات و صلات و … مستقل هستند و سبب انسجام فکری برای فقیه و استاد حوزه و مجتهد است.

بستان با بیان اینکه در بحث عفاف هم این اتفاق رخ داده و متاسفانه باب مستقلی در این زمینه نداریم بلکه در ذیل کتاب نکاح بحث شده است اظهار کرد: به همین دلیل بسیاری از مباحث باقی مانده و برخی مسائل آن در باب صلات و برخی نیز در باب نکاح بحث شده که خیلی هم مرتبط نیست.

بستان افزود: اگر الان در مورد احکام رقص در برابر نامحرم و دست دادن از ما بپرسند برای پاسخ به زحمت می‌افتیم چون پراکنده بحث شده است بنابراین معتقدم باید باب مستقل برای فقه عفاف تشکیل شود ضمن اینکه می‌طلبد این بحث از دو منظر فقه فردی و اجتماعی بررسی شود.

استاد دانشگاه با بیان اینکه فقه فردی پرداختن به احکام فرد مکلف است با اشاره به تعاریف فقه اجتماعی بیان کرد: یک نگاه این است که فقه اجتماعی بخش‌هایی از همین ۵۲ باب فقه موجود مانند امر به معروف و جهاد و … است؛ تعریف دیگر این است که به فقه اجتماعی به عنوان رویکرد با همان مسائل و ابواب بنگریم؛ تعریف سوم از فقه اجتماعی نیز این است که ما روی مسائل تاکید و برخی را مربوط به فقه فردی و برخی را به فقه اجتماعی مرتبط کنیم یعنی نوعی تقسیم‌بندی موضوعی انجام دهیم مثلا در باب نکاح، برخی مسائل مربوط به حکم فرد بما هو فرد است و برخی حکم یک نهاد اجتماعی است (به عنوان مثال خانواده یا نقش پدری و مادری چه وظائفی در قبال تربیت فرزند دارد).

عضو هیئت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه با اشاره به عوامل موثر در عفاف از جمله اخلاق جنسی و ازدواج افزود: غیرت از لحاظ درونی امری اخلاقی است و ممکن است بگوئیم فقه نباید دخالتی در این کار داشته باشد ولی چون غیرت بروز بیرونی دارد فقه در بروز بیرونی می‌تواند دخالت داشته باشد.

وی با بیان اینکه اسلام صرفا محدودیت ایجاد نکرده تا عفاف ایجاد شود افزود: مهمترین راهکار اسلام برای عفاف، ازدواج است  که در ذیل آن ازدواج موقت، تعدد زوجات، تجرد و … بحث می شود.

بستان با اشاره به افعال عفیفانه و غیرعفیفانه با بیان اینکه این بحث دارای دو بخش افعال عفیفانه و غیرعفیفانه فردی و یا غیرفردی است تصریح کرد: در مورد فرد مباحثی مانند؛ خودارضائی، تشبه به جنس مخالف، خواندن رمان‌ها و دیدن فیلم های جنسی وجود دارد اما در بعد اجتماعی ارتباط با جنس مخالف و حتی با همجنس و آن هم گاهی بی واسطه و یا با واسطه مورد بحث است و خود آن هم باز قابل دسته‌بندی به اقسامی مانند ارتباط مصاحبتی، همنشینی با نامحرم، ارتباط  جنسی، ارتباط غیر لمسی و … است.

این محقق و استاد حوزه علمیه با اشاره به برخی قواعد مانند امر به معروف، نصیحت، مفهوم مرابطه، اشتراک ضمن عقد و … اضافه کرد: این مباحث چارچوب کلی بحث فقه فردی و اجتماعی عفاف را شکل می‌دهد.

بستان با بیان اینکه برخی عفاف را اخلاقی و نه فقهی مطرح می‌کنند افزود: بنده معتقدم که این مسئله دو جنبه دارد زیرا اخلاقیات، صرفا امری درونی نیست بلکه بروز بیرونی و رفتاری هم دارد و مراد ما از فقه عفاف، بروز جنبه بیرونی است همان طور که در واژه «یستعففن» در قرآن آمده است

بستان در تعریفی از عفاف یعنی خویشتنداری و کف نفس اظهار کرد: عفاف در تعریف، اخلاقی است ولی چرا در فقه بحث می‌شود زیرا بروز بیرونی دارد.

عضو هیئت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه با تاکید بر اینکه به لحاظ منطقی می‌توان میان بعد اخلاقی و فقهی یک عمل تفکیک کنیم تصریح کرد: فقها کل فقه را به چهار دسته از جمله معاملات و … تقسیم کرده‌اند لذا برخی مباحث جای خود را باز نکرده و وضعیتش، مذبذب است.

نقد آیت‌الله غروی و منذر حکیم

آیت‌الله سیدمنذر حکیم، رئیس موسسه الذریه النبویه و استاد دروس خارج حوزه علمیه در نقد ارائه‌دهنده با بیان اینکه خدا را شاکریم که بعد از ۴۰ سال از انقلاب به چنین موضوعاتی می‌پردازیم گفت: کار آقای بستان کاری جدید در حد خود است و بحثی به جامعیت این بحث ندیده‌ام.

آیت الله حکیم با اشاره به کاستی در بحث حجت‌الاسلام بستان افزود: یکی از نواقص این است که تعریفی عملی از عفاف ارائه نشد و به تشخیص عرف واگذار شد در حالی که باید روشن شود که عفاف صفتی اخلاقی و یا معلول عواملی است؟.

وی با تاکید مجدد بر مفهوم‌شناسی عفاف بیان کرد: ایشان عنوان کلی فقه عفاف را انتخاب کرده‌اند ولی به عفاف جنسی پرداخته است که ناشی از عدم تعریف از عفاف است.

این محقق و استاد حوزه تصریح کرد: اگر عفاف بحثی اخلاقی باشد این سؤال مطرح است که آیا حکم فقهی در یک موضوع اخلاقی می‌گنجد یا خیر؟ یعنی تکلیف بحث را باید در مبانی روشن کنیم که آیا هر حکم اخلاقی علاوه بر باید و نباید، حکم فقهی واجب و حرام و مستحب و …  هم دارد یا خیر؟.

آیت الله حکیم با بیان اینکه در تحقیق آقای بستان، جای روش‌شناسی خالی است اظهار کرد: روش‌شناسی بحث ایشان مکنون در دل ایشان مانده و در مقاله ارائه نشده است.

رئیس موسسه ذریه النبویه با بیان اینکه بعد از ۴۰ سال به اینجا رسیده‌ایم که آیا فقه اجتماعی داریم یا خیر تصریح کرد: در بحث عفاف باید تمرکز بر روی شبکه عفاف و نه صرفا عفاف جنسی باشد.

همچنین آیت‌الله سیدمحمد غروی، عضو شورای عالی حوزه و از استادان سطح خارج با تمجید از حجت‌الاسلام بستان با بیان اینکه ایشان کارهای خوبی در سطوح مختلف انجام داده است گفت: تقسیم‌بندی جالبی از سوی ایشان در بحث فقه عفاف مطرح شد و دستمان هم در این مسئله برای توسعه بحث از بعد حتی اخلاقی و … باز است و خوب است حتی از نگاه فقهی به عفاف به شکل نظام‌مند و ساختاری بپردازیم.

وی با اشاره به تاکید حجت‌الاسلام بستان بر تبویب فقه عفاف افزود:  گاهی ما قصد داریم که ورودی به فقه متعارف کرده و آن را دستکاری کنیم از این رو ابتدا باید ببینیم موضوع فقه چیست؟ در مورد عفاف مانند توکل، صبر و تقوا و … معتقدم قبل از آن که بحثی فقهی باشد، اخلاقی است و روایات نیز در این رابطه زیاد است و این مفهوم اخلاقی در آیات و روایات هم مشترک است.

غروی با اشاره به انتزاعی بودن مفهوم عفاف تصریح کرد: اینکه ضرورت دارد ما مجموعه مباحث اخلاقی، فقهی و اجتماعی و … مرتبط با عفاف را در یکجا و به صورت سازواره حتی با روش فقهی جمع کنیم مشکلی ندارد و خوب است ولی بنده در طرح تعبیر «فقه عفاف» مشکل دارم زیرا بحثی اخلاقی است و در این صورت هر نوع بحث فقهی دیگرو گاهی بسیاری از ابواب فقهی دیگر را هم می توان به آن وارد کرد.

وی تصریح کرد: گاهی بحث می‌شود که موضوع فقه باید فلان باشد و تقسیم‌بندی کنونی کفایت ندارد که جای بحث است ولی تاکید دارم که عفاف مفهومی اخلاقی است بیش از آن که فقهی باشد و نباید مرزها را آنچنان خلط کنیم که حتی مباحث کلامی و … هم وارد فقه شود.

غروی با بیان اینکه بحث حجت‌الاسلام بستان، اجتهادی است اظهار کرد: اینکه بحث گسترده در مورد عفاف مطرح شود بسیار خوب است ولی به بهانه اینکه فقها در گذشته آن  را در باب جداگانه نیاورده اند ما همه مباحث اخلاقی و کلامی و … را وارد آن کنیم هم کار درستی نیست.

این استاد سطح عالی حوزه علمیه در پاسخ به این سؤال که برای جانمایی موارد مفقوده مانند شروط ازدواج مجدد و موقت بیان کرد: فقها در مطالب مختلف این موارد را بیان کرده‌اند که باید جمع کنیم ضمن این که اگر بیان هم نشده باشد در قالب احکام ثانویه قابل بحث است؛ از جمله مثلا در بحث ازدواج موقت دختر باکره، کسانی مانند آیت‌الله وحید خراسانی معتقدند که ازدواج موقت حتی با اذن پدر هم ایراد دارد زیرا تبعات اجتماعی به بار می‌آورد.

در ادامه حجت‌الاسلام والمسلمین بستان با پذیرش برخی موارد مانند اینکه باید روشمندی بحث خود را تبیین کند همچنین بحث تنقیح تعاریف تاکید کرد: بنده منکر اخلاقی بودن عفاف نیستم ولی معقتدم از زاویه فقهی می توان آن را در بابی جداگانه با توجه به اهمیت و جایگاه بحث و به خصوص نیازهای زمانه به آن پرداخت و زوایای مختلف آن از جمله موضوعات جدید را مورد کنکاش فقهی قرار دهیم.

این نشست علمی از سوی بنیاد پژوهش‌های آستان قدس رضوی در قم و در مدرسه علمیه امام کاظم(ع) برگزار شد.

انتهای پیام/

منبع: ایکنا

لینک کوتاه خبر: http://meftaah.com/news/۱۹9564

دیدگاهتان را ثبت کنید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شدعلامتدارها لازمند

*

*

<script>