تنظیمات
اندازه فونت :
چاپ خبر
گروه : general133
حوزه : ۱۰ خبر اول, اخبار, برگزیده ترین ها, جامعه و فرهنگ, مشروح خبرها
شماره : 15158
تاریخ : ۲۰ بهمن, ۱۳۹۸ :: ۱۱:۲۲
آیت‌الله علیرضا اعرافی/ درس خارج فقه روابط اجتماعی آیت‌الله اعرافی/ فقه روابط اجتماعی16: تواتر اجمالی روایات حب و بغض فی‌الله/ برای پذیرش مضمون الحب و البغض فی‌الله نیاز به سند نداریم برای پذیرش مضمون الحب و البغض فی الله نیاز به سند نداریم زیرا روایات در مورد این بحث فراوان است. پس به خاطر کثرت روایات این روایات سند نیاز ندارند.

به گزارش پایگاه خبری – تحلیلی مفتاح، آیت‌الله علیرضا اعرافی، مدیر حوزه‌های علمیه سراسر کشور در درس خارج «فقه روابط اجتماعی» به بررسی موضوع حب و بغض پرداخت که در ادامه چکیده متن آن را ملاحظه می‌کنید؛

در بحث محبت ما دو محور اخوت و ولایتی که بین مؤمنان و مسلمانان مطرح بود و در آیات وجود داشت بحث کردیم و بعد به روایاتی که فرمان به محبت و ود دینی داده بود پرداختیم. حدود 13 روایت را از بحار که از منابع اصلی بود ملاحظه کردید و در ذیلش چند بحث را ارائه دادیم.

البته در مباحثی که ذیل محبت آمد سؤال بود که این روایات افاده وجوب می‎کند یا رجحان؟ ما تمایل به افاده رجحان داشتیم گرچه وزنشان بر وجوب محبت هم وزن کمی نبود. شاید افاده وجوب ادنی مراتب محبت و مودت را بشود استفاده کرد؛ اما آنچه‎ بعد ﴿إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ﴾، ﴿وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِناتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْض﴾‏ به آن خواهیم پرداخت عداوت و نفرت و بغض و کینه بدون وجه مبرز و موجه اشکال دارد. بحث خواهیم کرد. بعضی از دوستان قائل‌اند اقل مراتب محبت واجب است این خیلی مستبعد نیست. نیست.

در ادامه مباحث به سلسله‌ای از روایات می‎پردازیم که مضمونشان این است: الحب فی الله و البغض فی الله. بررسی روایات حدود دلالت و ابعاد سندی مورد باید توجه قرار گیرد و مفادی که این روایات دارد در ارتباط با سایر مباحث محبت و مودت مشخص شود.

تا اینجا رجحان محبت یا وجوب ادنی مراتب را استفاده کردیم بر پایه آیاتی که از قرآن آوردیم و آن آیات مفید حکم بود. اصراری نداریم بر اینکه حتماً در مورد آنچه گفتیم استحباب را پایبند باشیم ممکن است درجاتی از آن الزامی باشد خصوصاً با توجه به ﴿إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ﴾ ﴿وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِناتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْض﴾‏؛ و هردو قاعده به نحوی اشاره به حب هم داشتند و ممکن است الزامی هم در آن باشد. بعضی روایات هم گفته بودند المحبه واجبه. لذا وجوب بعضی مراتب آن، مستبعد نیست.

بحثی که خواهیم پرداخت بحثی معارفی است که دارای ابعاد فقهی هم است: الحب فی الله و البغض فی الله. این مبحث در کتب روایی ما بابی دارد حتی در اصول کافی عنوان باب است. در بحار این در ابواب ایمان و کفر، بحار ج 69 از ابواب ایمان و کفر است که دو جلد از بحار است که از ابواب مهم کافی است. این باب 36 است.

عنوان باب 36 این است: الحب فی الله و البغض فی الله؛ و مشتمل بر 34 روایت است. آخر باب هم مرحوم علامه این طور می‎فرمایند «و أقول قد مر كثير من أخبار الباب في باب صفات المؤمن و صفات الشيعة و كتب الإمامة و سيأتي في سائر الأبواب.»

تواتر اجمالی روایات حب و بغض فی الله

قبل از اینکه به خواندن بعضی روایات بپردازیم عرض می‎کنیم که این مضمون الحب و البغض فی الله برای پذیرشش نیاز به سند نداریم زیرا روایات در مورد این بحث فراوان است. این روایات که ذکر خواهیم کرد در بحار است. در کتاب المحبة هم که دارالحدیث چاپ کرده آنجا هم در اواخر جلد، باب محبه فی الله دارد. به طور مستقل المحبه فی الکتاب و السنه چاپ شده است.

در صفحه 357 چند باب دارد: الحب فی الله، الایمان حب و بغض، اوثق العری حب الایمان، همان روایات مرحوم صاحب بحار را نظمی داده. طبعا این روایات در کافی و عمادی و علل الشرایع هم آمده که منابعی است که اینجا هم ارجاع داده شده است. پس به خاطر کثرت روایات این روایات سند نیاز ندارد. ادعای تواتر نمی‎کنیم اما استفاضه‎ای دارد که مفید اطمینان است. اصل این مضمون در روایات مضمون کثیر التداولی است.

روایات:

روایت اول: تفسير الإمام عليه السلام ع، علل الشرائع‏ ، عيون أخبار الرضا عليه السلام لي، الأمالي للصدوق الْمُفَسِّرُ بِإِسْنَادِهِ إِلَى أَبِي مُحَمَّدٍ الْعَسْكَرِيِّ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لِبَعْضِ أَصْحَابِهِ ذَاتَ يَوْمٍ يَا عَبْدَ اللَّهِ أَحْبِبْ فِي اللَّهِ وَ أَبْغِضْ فِي اللَّهِ وَ وَالِ فِي اللَّهِ وَ عَادِ فِي اللَّهِ فَإِنَّهُ لَا تَنَالُ وَلَايَةَ اللَّهِ إِلَّا بِذَلِكَ وَ لَا يَجِدُ رَجُلٌ طَعْمَ الْإِيمَانِ وَ إِنْ كَثُرَتْ صَلَاتُهُ وَ صِيَامُهُ حَتَّى يَكُونَ كَذَلِكَ وَ قَدْ صَارَتْ مُوَاخَاةُ النَّاسِ يَوْمَكُمْ هَذَا أَكْثَرَهَا فِي الدُّنْيَا عَلَيْهَا يَتَوَادُّونَ وَ عَلَيْهَا يَتَبَاغَضُونَ وَ ذَلِكَ لَا يُغْنِي عَنْهُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئاً فَقَالَ لَهُ وَ كَيْفَ لِي أَنْ أَعْلَمَ أَنِّي قَدْ وَالَيْتُ وَ عَادَيْتُ فِي اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ مَنْ وَلِيُّ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ حَتَّى أُوَالِيَهُ وَ مَنْ عَدُوُّهُ حَتَّى أُعَادِيَهُ فَأَشَارَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ ص إِلَى عَلِيٍّ ع فَقَالَ أَ تَرَى هَذَا فَقَالَ بَلَى قَالَ وَلِيُّ هَذَا وَلِيُّ اللَّهِ فَوَالِهِ وَ عَدُوُّ هَذَا عَدُوُّ اللَّهِ فَعَادِهِ وَالِ وَلِيَّ هَذَا وَ لَوْ أَنَّهُ قَاتِلُ أَبِيكَ وَ وَلَدِكَ وَ عَادِ عَدُوَّ هَذَا وَ لَوْ أَنَّهُ أَبُوكَ وَ وَلَدُكَ‏ .

روایت دوم که عن سعید الاعرج است به گمانم معتبره هم هست: ثواب الأعمال لي، الأمالي للصدوق عَنْ أَبِيهِ عَنْ سَعْدٍ عَنِ ابْنِ عِيسَى عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مَالِكِ بْنِ عَطِيَّةَ عَنْ سَعِيدٍ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ مِنْ أَوْثَقِ عُرَى الْإِيمَانِ أَنْ تُحِبَّ فِي اللَّهِ وَ تُبْغِضَ فِي اللَّهِ وَ تُعْطِيَ فِي اللَّهِ وَ تَمْنَعَ فِي اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ‏.

روایت سوم محمد ابن حسین ابن زید است که شاید توثیق نداشته باشد. محمد ابن سنان است که اختلافی است. حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْوَلِيدِ رِضْوَانُ اللَّهِ عَلَيْهِ قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِدْرِيسَ قَالَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مَالِكٍ الْفَزَارِيُّ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ زَيْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ الْفُضَيْلِ عَنِ الصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع قَالَ: مَنْ‏ أَحَبَ‏ كَافِراً فَقَدْ أَبْغَضَ‏ اللَّهَ‏ وَ مَنْ أَبْغَضَ كَافِراً فَقَدْ أَحَبَّ اللَّهَ ثُمَّ قَالَ ع صَدِيقُ عَدُوِّ اللَّهِ عَدُوُّ اللَّهِ. این بار خاصی دارد که بعداً از منظر دیگری بحث خواهیم کرد.

روایت چهارم: تفسير القمي‏ الْأَخِلَّاءُ يَوْمَئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ إِلَّا الْمُتَّقِينَ‏ يَعْنِي الْأَصْدِقَاءَ يُعَادِي بَعْضُهُمْ بَعْضاً وَ قَالَ الصَّادِقُ ع أَلَا كُلُّ خُلَّةٍ كَانَتْ فِي الدُّنْيَا فِي غَيْرِ اللَّهِ فَإِنَّهَا تَصِيرُ عَدَاوَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَ قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ص وَ لِلظَّالِمِ غَداً بِكَفِّهِ عَضَّةٌ وَ الرَّحِيلُ وَشِيكٌ وَ لِلْأَخِلَّاءِ نَدَامَةٌ إِلَّا الْمُتَّقِينَ‏. روایات زیادی ذیل این آیه است که می‎گویند طبق آیات ﴿وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِناتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْض﴾‏ بعض این نوع اخوت باقی می‎ماند اما اخوت الکافرون بعضهم اولیاء بعض و اخوت منافقین تبدیل به دشمنی می‎شود.

روایت پنجم: این مضمون دومین مضمونی است که آمده که «هل الدین الا الحب»؟ مضمون اول الحب فی الله و البغض فی الله. راوی هم احتمالاً ثقه باشد: الْحَذَّاءِ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع‏ فِي حَدِيثٍ لَهُ قَالَ يَا زِيَادُ وَيْحَكَ وَ هَلِ‏ الدِّينُ‏ إِلَّا الْحُبُ‏ أَ لَا تَرَى إِلَى قَوْلِ اللَّهِ‏ إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ‏.

این مضمون در چندین روایت به کار رفته. روایت نهم همین باب هم در مورد این بحث است: الدِّينُ هُوَ الْحُبُّ وَ الْحُبُّ هُوَ الدِّينُ‏. بزنطی از صفوان از ابی عبیده حذاء این روایت را نقل کرده ولی در محاسن است و سندش درست است. محاسن برقی البته جای یک بحث دارد.

روایت ششم: المحاسن عَنِ الْبَزَنْطِيِّ عَنْ صَفْوَانَ الْجَمَّالِ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ الْحَذَّاءِ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع فِي حَدِيثٍ لَهُ قَالَ: يَا زِيَادُ وَيْحَكَ وَ هَلِ الدِّينُ إِلَّا الْحُبُّ أَ لَا تَرَى إِلَى قَوْلِ اللَّهِ‏ إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ‏ أَ وَ لَا تَرَى قَوْلَ اللَّهِ لِمُحَمَّدٍ ص‏ حَبَّبَ إِلَيْكُمُ الْإِيمانَ وَ زَيَّنَهُ فِي قُلُوبِكُمْ‏ وَ قَالَ‏ يُحِبُّونَ مَنْ هاجَرَ إِلَيْهِمْ‏ فَقَالَ الدِّينُ هُوَ الْحُبُّ وَ الْحُبُّ هُوَ الدِّينُ‏.

روایت هفتم: روایت ششم همین باب که سندش معتبر است. الخصال عَنْ أَبِيهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ عَلِيِّ بْنِ الصَّلْتِ عَنِ الْبَرْقِيِّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ رِبْعِيٍّ عَنِ الْفُضَيْلِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مِنْ حُبِّ الرَّجُلِ دِينَهُ حُبُّهُ إِخْوَانَهُ‏. چه ربطی به حب خدا دارد؟ در مورد خداست می‎گوید که چون دین را دوست داری اخوانت را هم دوست داری.

روایت هفتم: روایت بعدی روایت 12 باب است که از خدا منتقل به دین می‎شود. روایات دیگر هم هست که به‌عنوان نمونه ذکر می‎شوند: الكافي عَنِ الْعِدَّةِ عَنِ ابْنِ عِيسَى وَ الْبَرْقِيِّ وَ عَلِيِّ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ وَ سَهْلٍ جَمِيعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ ابْنِ رِئَابٍ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ الْحَذَّاءِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ أَحَبَّ فِي اللَّهِ وَ أَبْغَضَ فِي اللَّهِ وَ أَعْطَى فِي اللَّهِ فَهُوَ مِمَّنْ كَمَلَ إِيمَانُهُ‏.

روایت هشتم: روایت سیزدهم همین باب هم هست: الكافي بِالْإِسْنَادِ الْمُتَقَدِّمِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مَالِكِ بْنِ عَطِيَّةَ عَنْ سَعِيدٍ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مِنْ أَوْثَقِ عُرَى الْإِيمَانِ أَنْ تُحِبَّ فِي اللَّهِ وَ تُبْغِضَ فِي اللَّهِ وَ تُعْطِيَ فِي اللَّهِ وَ تَمْنَعَ فِي اللَّهِ‏

روایت نهم: روایت چهاردهم باب این است: الكافي بِالْإِسْنَادِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ الْأَحْوَلِ عَنْ سَلَّامِ بْنِ الْمُسْتَنِيرِ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص‏ وُدُّ الْمُؤْمِنِ لِلْمُؤْمِنِ فِي اللَّهِ مِنْ أَعْظَمِ شُعَبِ الْإِيمَانِ أَلَا وَ مَنْ أَحَبَّ فِي اللَّهِ وَ أَبْغَضَ فِي اللَّهِ وَ أَعْطَى فِي اللَّهِ وَ مَنَعَ فِي اللَّهِ فَهُوَ مِنْ أَصْفِيَاءِ اللَّهِ‏ .

روایت دهم: به‌عنوان نمونه روایت پانزدهم باب هم این است: الكافي عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْمُعَلَّى عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ يَقُولُ‏ إِنَّ الْمُتَحَابِّينَ فِي اللَّهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَلَى مَنَابِرَ مِنْ نُورٍ قَدْ أَضَاءَ نُورُ وُجُوهِهِمْ وَ نُورُ أَجْسَادِهِمْ وَ نُورُ مَنَابِرِهِمْ كُلَّ شَيْ‏ءٍ

روایت یازدهم: هلِ الْإِيمَانُ إِلَّا الْحُبُّ وَ الْبُغْض‏. روایات را ملاحظه کردید در بعضی می-گوید ایمان همان حب و بغض است، بعضی می‎گوید دین حب و بغض است بعضی می‎گوید دوستی و دشمنی به خاطر خدا باشد. در روایت 20 هم این است.

روایت دوازدهم: الكافي عَنِ الْعِدَّةِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ حَسَّانَ عَمَّنْ ذَكَرَهُ عَنْ دَاوُدَ بْنِ فَرْقَدٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: ثَلَاثٌ مِنْ عَلَامَاتِ الْمُؤْمِنِ عِلْمُهُ بِاللَّهِ وَ مَنْ يُحِبُّ وَ مَنْ يُبْغِضُ‏. مضمون دیگری هم که اینجا آمده این است که اگر کسی به خاطر خدا دیگری را دوست بدارد ولی درواقع آن شخص مبغوض خدا باشد آن طرف در روز قیامت مأجور خدا است چون برای خدا او را دوست داشت؛ و برعکس این هم در چند روایت آمده. این روایات می‎گوید انطباق با واقع هم شرط نیست بلکه همین که بر اساس اعتقاد خود حب و بغض را تنظیم کرد مأجور است ولو اینکه درواقع منطبق نباشد.

در بحث تجری هم دوستانی که شرکت می‎کنند ملاحظه کردند روایات می‎گویند ما نسبت به نیات سوء عقاب نمی-کنیم اما در مورد نیات خیر، ثواب می‎دهیم. عین این بحث در حب وارد شده است. اگر حب شما از دید خودتان برای خدا بود ولی فی الواقع آن شخص شایستگی لیاقت حب را نداشت باز هم آن حب ثواب دارد. عین اینکه نیت حسنه ثواب داشت ولو عمل نمی‎کرد. اگر حب و بغض بر محور خدا داشت ولی مصداق منطبق بر واقع نبود این هم ثواب دارد. لذا این قدر حب فی الله و بغض فی الله مهم است که اگر با مصداق خارجی هم مطابق نبود باز هم ثواب می‎برد.

روایت سیزدهم: الكافي عَنْ عَلِيٍّ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ وَ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ الرَّجُلَ لَيُحِبُّكُمْ وَ مَا يَعْرِفُ مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ فَيُدْخِلُهُ اللَّهُ الْجَنَّةَ بِحُبِّكُمْ وَ إِنَّ الرَّجُلَ لَيُبْغِضُكُمْ وَ مَا يَعْرِفُ مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ فَيُدْخِلُهُ اللَّهُ بِبُغْضِكُمُ النَّارَ.

روایت چهاردهم: بعضی روایات این باب بود که هر کدام از این روایات چیزی دارد؛ مثلاً روایت 32 دارد: ...لَوْ أَنَّ عَبْدَيْنِ تَحَابَّا فِي اللَّهِ أَحَدُهُمَا بِالْمَشْرِقِ وَ الْآخَرُ بِالْمَغْرِبِ لَجَمَعَ اللَّهُ بَيْنَهُمَا يَوْمَ الْقِيَامَة. اگر مسلمانی را که در ژاپن است دوست بداری خدا در روز قیامت شما را با او جمع می‎کند. این مجموعه روایاتی بود که اینجا آمده بود. در کتاب محبت هم مجموعه روایاتی ذکر کرد.

انتهای پیام/

© 2020 تمام حقوق این سایت برای پایگاه خبری-تحلیلی مفتاح محفوظ می باشد.